Sinds begin 2009 geeft een ambtelijke regiegroep leiding aan het Nationaal Uitvoeringsprogramma betere dienstverlening en e-overheid, kortweg NUP. Het NUP is een bestuurlijk akkoord tussen de VNG, het IPO, de Unie van Waterschappen en het Rijk. De regiegroep zet het NUP nadrukkelijk op de kaart en stuurt op samenhang en implementatie van de basisinfrastructuur voor betere dienstverlening.
Nico Schoof is voorzitter van de ambtelijke regiegroep, tevens lid van de bestuurlijke regiegroep en als zodanig de linking pin. ‘Kern van het NUP is dat de overheid haar dienstverlening aan burgers en bedrijven wil verbeteren met behulp van een gemeenschappelijke ICT-infrastructuur. De afgelopen jaren zijn er diverse initiatieven genomen om tot betere publieke dienstverlening te komen. Om hierin focus aan te brengen is een deel daarvan in het NUP-akkoord terecht gekomen. Dat zijn de negentien bouwstenen. En om te laten zien dat die bouwstenen werken heeft het NUP zes voorbeeldprojecten uitgekozen. Vóór het einde van het jaar willen we laten zien dat de bouwstenen en de voorbeeldprojecten goed op elkaar aansluiten.’
Rob Evelo, secretaris van de ambtelijke regiegroep en projectleider van het NUP, vult aan: ‘De bouwstenen en voorbeeldprojecten hebben elk hun eigen aansturing. Maar ze hebben wel met elkaar te maken. Die verbindingen maakt de regiegroep zichtbaar. Daarvoor hebben we een paar instrumenten, zoals de halfjaarlijkse voortgangsrapportage, een integrale planning en het issuesmanagement. Dat laatste houdt in dat elke overheidsorganisatie bij ons een onderwerp kan aanmelden, waarvan hij signaleert dat de samenhang tussen de te ontwikkelen bouwstenen nog onvoldoende is gerealiseerd. Wij beoordelen of dat onderwerp binnen de NUP-operatie past en, zo ja, of het beleidsmatige of bestuurlijk interventie van de regiegroep vraagt.’
Maar om bestuurders en beleidsmedewerkers te informeren over en te overtuigen van nut en noodzaak van het NUP - volgens Schoof een lastig punt - is communicatie het belangrijkste instrument: ‘Begin vorig jaar hebben we een communicatiestrategie ontwikkeld. Die strategie heeft tot doel om focus en samenhang van het NUP over het voetlicht te krijgen. De boodschap is dat het NUP het gemeenten en andere overheidsorganisaties gemakkelijker maakt bij de uitvoering van de door hen gestelde prioriteit van verbetering van de publieke dienstverlening.’ Evelo: ‘Het NUP is inmiddels wel een begrip bij de mede-overheden, dus in die zin werkt de communicatie.’
Schoof meent dat vooral de communicatieboodschap belangrijk is: ‘Het gaat in de kern om de verbetering van de publieke dienstverlening. Administratieve lastenverlichting is een politiek item, waartoe een bestuurder zich meer voelt aangetrokken dan tot het NUP. Dat betekent dat we in onze communicatie uit de ICT-hoek moeten en ons nadrukkelijk moeten richten op de mensen die met dienstverlening te maken hebben. Het op orde brengen van je dienstverlening betekent niet alleen beter gebruik maken van ICT, maar ook grondige organisatorische veranderingen. Kortom, je hebt veel meer mensen nodig dan alleen ICT-ers.’
‘Verder willen we het beeld van “zenden vanuit de Rijksoverheid” voorkómen’, aldus Evelo. ‘Dat leidt tot weerstand. Daarom geven de VNG, het IPO, de Unie van Waterschappen en het Rijk - de ondertekenaars van het akkoord en verantwoordelijk voor het slagen van het NUP - die boodschap van het NUP zelf aan hun achterban door. En overigens kan die achterban de koepels weer gebruiken voor het uitwisselen van informatie met de regiegroep.’
De regie heeft al veel bereikt. Schoof: ‘We hebben inzicht en overzicht van de stand van zaken gecreëerd, onder meer door het uitvoeren van een quick scan op alle programma’s. Dat vergde veel tijd en energie. Maar we weten nu welke bouwsteen samenhangt met andere bouwstenen om uiteindelijk tot afstemming te komen. Daarom is de regiegroep nu veel beter dan een jaar geleden in staat om de vinger op gevoelige plekken te leggen.’
Verder heeft de regiegroep in 2009 een belangrijke concrete mijlpaal bereikt. ‘We hebben de financiering van het beheer van het NUP afdoende weten te regelen. Bovendien is een aantal NUP-bouwstenen gereed voor implementatie bij mede-overheden en zo is het Dienstenloket, één van de zes voorbeeldprojecten, succesvol van start gegaan.’
Is er zicht op het behalen van de doelstellingen, zoals die in het akkoord zijn geformuleerd? Schoof: ‘Ik stel vast dat die doelstellingen buitengewoon ambitieus waren. En ook dat we een heel eind gaan komen. Maar eind 2010 zijn we niet klaar. Dat is geen ramp. We hebben steeds gesteld dat je een enorm complex probleem nooit in twee jaar kunt oplossen. En wat niet af is gaat gewoon mee in een vervolgproject, zeg NUP 2.0. Het hele proces van verbetering van publieke dienstverlening en de rol die ICT daarbij speelt houdt immers nooit op. Het NUP groeit dus mee.’
De ambtelijke regiegroep denkt intussen ook na over verbetering van de regie. ‘In de groep zitten nu twintig mensen. Daar is een reden voor. Er is een verbinding tussen die mensen en die wil je behouden. Je hebt ze dus allemaal nodig. Maar door de omvang is het wel lastig een hechte eenheid te vormen en regie te voeren. Ik zoek naar strakkere sturing, duidelijker opdrachtgeverschap en meer mandaten. Daar ligt mijn uitdaging’, zegt Schoof.
Evelo wil in 2010 verder meer aandacht besteden aan focus: ‘Het stelsel van basisregistraties moet dit jaar bijvoorbeeld gaan werken. Een ander mooi voorbeeld is de Berichtenbox, een krent uit de pap. Die stelt burgers en bedrijven in staat om via een elektronische brievenbus persoonlijke berichten van de hele overheid te ontvangen. Met het gebruik van de Berichtenbox door gemeenten en de grote uitvoeringsorganisaties kan in 2010 een flinke stap worden gezet en de dienstverlening aan burgers en bedrijven verder verbeteren.’
Schoof benadrukt nog maar eens dat verbetering van de publieke dienstverlening voor alle overheden een van de grootste prioriteiten is. ‘De betrouwbaarheid van de overheid wordt daaraan afgemeten. En wij beseffen terdege dat ons werk in het politiek vizier staat.’ Evelo daarover: ‘De kabinetsdoelstelling is een rapportcijfer 7 voor betere dienstverlening in de keten. Daar zijn we nog niet, we hebben nog wel wat te doen. Alle ondertekenaars van het akkoord spreken elkaar daarop aan.’
Schoof sluit af: ‘Onze communicatieboodschap helpt ons daarbij: dat het NUP behulpzaam is bij het bereiken van de doelstellingen van alle overheden op het gebied van betere publieke dienstverlening. Overheden moeten het NUP niet zien als last maar als lust. Het is geen programma dat het Rijk over de schutting gooit, maar een akkoord tussen overheden dat helpt hen efficiënter te laten werken.’